Maatschappijleer

Wat is maatschappijleer?

In de vierde van het VMBO en de HAVO en in het vijfde jaar van het VWO krijg je een nieuw vak, namelijk maatschappijleer. Je hebt dit vak maar 1 jaar en je doet hierin geen centraal schriftelijk examen, maar het cijfer komt wel op je diploma te staan. Een mooie kans dus om een hoog cijfer op je diploma te krijgen! Naast het feit dat het ook nog een heel boeiend vak is.

Waar gaat maatschappijleer over?

Maatschappijleer gaat over maatschappelijke problemen . Daarvan zijn er dagelijks heel wat in het nieuws. Denk bijvoorbeeld aan voetbalrellen, de angst voor terreuraanslagen, drugsproblematiek, het broeikaseffect, maar ook zaken als een conflict tussen werknemers en werkgevers over de hoogte van het loon en hoge uitval van leerlingen in het VMBO. Dit zijn allemaal problemen, maar wat maakt een probleem nu tot een maatschappelijk probleem? Waarom is het bijvoorbeeld geen maatschappelijk probleem als ik geen zin heb in school, maar wel als 10% van alle leerlingen in het voortgezet onderwijs vroegtijdig met school stoppen omdat ze geen zin meer hebben? Hieronder wordt antwoord gegeven op deze vraag.

Wanneer is iets nu een maatschappelijk probleem?

Je kunt eigenlijk pas spreken van een maatschappelijk probleem als het voldoet aan de volgende kenmerken (Bron: Philippens, 1999, Amsterdam):

1. Er zijn altijd grote groepen mensen bij betrokken.
2. Er is sprake van een soort van overlast. Dat kan van alles zijn: lichamelijke of geestelijke schade, persoonlijk letsel, last en narigheid.
3. Het is nauw verbonden met andere overlast bezorgende problemen. Een probleem komt nooit alleen, maar is verstrengeld met andere problemen. Denk bijvoorbeeld aan preventief fouilleren, dat hangt nauw samen met grondrechten van mensen (privacy), maar ook met het probleem dat de politie het al verschrikkelijk druk heeft en de regering niet nog meer geld wil uitgeven aan nieuwe agenten.
4. Een maatschappelijk probleem wordt bijna nooit definitief opgelost. Elke oplossing is tijdelijk en het probleem keert vaak in een andere vorm weer terug. Maatschappelijke problemen verdwijnen niet, maar ze blijven lang op de 'agenda' staan (hiermee wordt niet je schoolagenda bedoeld). Soms verdwijnen ze wel van de agenda, maar daarmee zijn ze nog niet opgelost.
5. De mensen die er last van hebben, kunnen het zelf (in hun eentje) niet oplossen. Het probleem heeft zogenaamde 'boven-persoonlijke oorzaken'. Het probleem moet altijd samen met andere groepen mensen (bijvoorbeeld politieke partijen, bedrijven en actiegroepen) worden aangepakt.
6. Over maatschappelijke problemen vindt een voortdurende discussie plaats. Dit noemt men ook wel het 'maatschappelijk debat' . Er zijn altijd verschillende groepen die heel anders denken over het probleem en die het dus heel anders willen aanpakken. Dit laten ze via de media (kranten, televisie, radio, Internet) horen en anderen reageren hier dan weer op.

Maatschappelijke problemen worden ook wel maatschappelijke (of sociale) vraagstukken genoemd. Vraagstukken omdat men zich afvraagt hoe het probleem het beste aangepakt kan worden. Want daar gaat maatschappijleer ook over: hoe moeten die problemen worden aangepakt? Kunnen burgers het zelf oplossen of moet de politiek zich ermee bemoeien? Zo ja, welk beleid moet de overheid dan voeren om het probleem aan te pakken? Daarover kunnen de meningen verschillen en dus zullen we bij maatschappijleer veel met elkaar discussieren!

Welke onderwerpen behandelen we bij maatschappijleer?

Op de HAVO en het VWO komen de volgende onderwerpen aan bod:

1. De rechtsstaat
   over criminaliteit en de rechten en plichten van burgers en de overheid.
2. Parlementaire democratie
   over de werking van de politiek en de democratie.
3. De verzorgingsstaat
   over hoe de zorg voor je medemens is georganiseerd en waarom.
4. De pluriforme samenleving
   over het verschijnsel dat we in onze samenleving te maken hebben met verschillende mensen. Andere culturen en andere geloven, maar ook andere levenstijlen.

Op het VMBO komen de volgende onderwerpen aan bod:

1. UITGAAN & ZINLOOS GEWELD
   Je leert problemen in de maatschappij op meerdere manieren te bekijken.
2. JONGEREN
   Je leert hoe mensen (normaal) gedrag aanleren en bestudeert jeugdcultuur en hoe we samen leven.
3. CRIMINALITEIT
   Daarbij onderzoek je ook wat er gebeurt als het misgaat bij criminaliteit.
4. POLITIEK
   Wie heeft de macht, maakt de regels? Wat doen politici, links en rechts, in bijvoorbeeld de Tweede Kamer?
5. WERK
   Waarom werken we en wat gebeurt er als je niet kan werken?
6. MASSAMEDIA
   Hoe communiceren we en hoe belangrijk zijn de media?
7. MULTI-CULTI
   Wat is nu eigenlijk een multiculturele samenleving? Welke problemen hebben daarmee te maken en wat kan de politiek daar aan doen?
8. RELATIES
   Wat is de betekenis van relaties in het leven van mensen?
   

Je kunt dit nog eens nalezen in de PTA's die ook te vinden zijn op de maatschappijleervaksite.