Wat is Daltononderwijs?

"Wat we nodig hebben in deze maatschappij is mensen zonder vrees". Helen Parkhurst

Onze school werkt sinds de oprichting in 1959 volgens de uitgangspunten van het daltononderwijs. Het doel is de zelfwerkzaamheid èn de onderlinge samenwerking van leerlingen te bevorderen. Het onderwijsconcept wordt zichtbaar in het beeld van de vertrouwensdriehoek. Daarin zijn de drie basisprincipes van vrijheid in gebondenheid, zelfstandigheid en samenwerking opgenomen in het overkoepelende gegeven dat zowel leerlingen als docenten op basis van wederzijds vertrouwen verantwoordelijkheid kunnen dragen en verantwoording afleggen.

Vrijheid in gebondenheid

Leerlingen leren op school een eigen keuzevrijheid te hanteren, waarbij zij zelf verantwoordelijk zijn voor hun (leer)gedrag. De opgegeven leerstof en de eisen die daaraan worden gesteld, de tijdslimiet en de schoolregels vormen de grenzen waarbinnen de leerlingen hun keuzevrijheid leren gebruiken.

De school biedt de leerlingen ruimte voor een verantwoorde keuze bij het verwerken van de leerstof. De begeleiding van de docenten is gericht op het leerdoel: leerlingen zich verantwoordelijk te laten voelen voor het eigen leren. Leerlingen krijgen de ruimte om te experimenteren, maar worden tegelijk ook geconfronteerd met de relatie tussen wat ze doen en wat dat oplevert. Dat is voor leerlingen een geleidelijk leerproces, waarin zelfkennis en zelfinschatting een grote rol spelen. Door leerlingen een zekere ruimte te bieden kunnen zij een actieve en nieuwsgierige leerhouding ontwikkelen.

Zelfstandigheid

Zelfstandig leren op een daltonschool houdt in dat leerlingen uitgedaagd worden hun leertaken zelf tot een goed einde te brengen. Deze manier van werken stimuleert het probleemoplossend denken van de leerlingen. Om later als volwassenen goed te kunnen functioneren moeten de leerlingen leren beoordelen welke beslissingen zij moeten nemen. De keuzevrijheid dwingt de leerlingen tot het nemen van zelfstandige beslissingen over een verantwoorde werkwijze.

Samenwerking

Daltononderwijs biedt de leerlingen iedere dag de mogelijkheid samen te werken. Doordat leerlingen samen met docenten en medeleerlingen aan hun leertaken werken, leren zij met elkaar om te gaan en leren zij dat zij elkaar kunnen helpen. Het verwerven van kennis en vaardigheden in samenwerking met anderen kan het leren vergemakkelijken.

Samenwerken met anderen heeft daarnaast een functie op het gebied van sociale vorming: leerlingen leren dat er verschillen bestaan tussen mensen. Projectonderwijs neemt daarin een vaste plaats in. Binnen het projectonderwijs is samenwerken essentieel:

• Leerlingen ontwikkelen sociale vaardigheden;
• Leerlingen leren reflecteren op samenwerken (beoordelen eigen inbreng, anderen beoordelen, discussievaardigheden, argumenteren, omgaan met teleurstellingen, je wel of niet schikken naar de meerderheid van de groep etc.)

De docent op een daltonschool

Docenten op een daltonschool helpen leerlingen niet alleen met het verwerken van de leerstof maar zijn voor de leerlingen ook een inspirator en een coach. Hun rol in het leerproces is onmisbaar. Voor een docent is het dan ook van belang om te weten hoe leerlingen het beste leren. Alleen dan kan een docent de leerling begeleiden met als leerdoel dat de leerling meer inzicht krijgt in zijn eigen leerproces.

Een goede daltondocent beheerst zijn vak, heeft de vaardigheid om de inhoud van het vak over te dragen en weet ook variatie aan te brengen in de wijze waarop dit gebeurt. Hij weet om te gaan met leerlingen met een verschillende achtergrond en begaafdheid. Het psychologische en pedagogische aspect van lesgeven is minstens even belangrijk als de vakinhoud.

Hoe kijken jullie aan tegen het "Nieuwe leren"? Het "Studiehuis"?

Het daltononderwijs kijkt in Nederland terug op een 85-jarige traditie, waarin veel onderdelen van moderne onderwijsvormen hun waarde bewezen hebben: Opvoeden tot zelfstandigheid en eigen verantwoordelijkheid is op onze school niet "ingevoerd" maar geleidelijk gegroeid. We beschouwen ze niet alleen als didactische "werkvorm", maar vooral ook als levens- en werkhouding. We leren de kinderen hierin te groeien en in zichzelf te geloven.

We hanteren een goede verhouding tussen klassikale momenten en zelfwerkzaamheid, met ruimte voor verschillen. De discussie "vaardigheden of kennis" is in onze ogen een schijntegenstelling, het gaat hier om twee kanten van dezelfde medaille.

Het studiehuis in de havo en op het vwo wordt op onze school organisatorisch gekenmerkt door een drempelloze overgang. Zittenblijven komt daardoor vrijwel niet voor, maar een leerling mag daar wel voor kiezen. De goede doorstroom- en examenresultaten van de afgelopen jaren bevestigen ons in deze keuze.

Kunnen pubers zelfstandigheid en vrijheid wel aan?

Vanaf dag één worden leerlingen aangesproken op hun zelfstandigheid. Maar dit gebeurt niet in 'blind' vertrouwen dat iedereen als vanzelfsprekend al even zelfstandig is. Dat is een leerproces, dat bevorderd wordt als je als leerling telkens weer in situaties gebracht wordt waarin je keuzes moet maken en geconfronteerd wordt met het effect van je eigen keuzes.

Het schoolwerk moet in de daltonagenda overgenomen worden, de mentor en de docenten stimuleren actief dat dat ook gebeurt. In de brugklas en in klas 2 is het werk gestructureerd in weektaken. Wekelijks wordt gekeken of er geen achterstanden ontstaan.

Is daltononderwijs vooral groepswerk?

Nee. Daltononderwijs is geen strak systeem, dus alle vormen van onderwijs komen voor: klassikale instructie, individueel werk, groepswerk, projectonderwijs enz. In sommige lokalen staan de bankjes in groepen, in andere lokalen in rijtjes of in een U-vorm.

Welke eigen verantwoordelijkheid krijgen de kinderen?

Binnen de lessen en dan vooral binnen de daltonuren hebben de leerlingen meer eigen verantwoordelijkheid dan op andere scholen.

We maken geen onderscheid tussen schoolwerk en huiswerk. De leerlingen krijgen het werk op voor een hele periode - we werken met vijf periodes in de onderbouw, met vier in de bovenbouw - en moeten deels zelf plannen en beslissen wat ze waar met wie en wanneer doen. Een leerlingen die het doel - bijvoorbeeld een toets - op een andere manier wil voorbereiden mag altijd een voorstel doen aan de docent.

Leerlingen hebben in principe geen vaste plaatsen in het lokaal volgens een "klassenplattegrond". Ze mogen zitten bij wie ze willen zitten. Ziet een docent dat bepaalde leerlingen juist niet bij elkaar moeten zitten omdat ze elkaar meer van het werk afhouden dan elkaar ondersteunen, dan houdt de vrijheid voor die leerlingen daar op. Totdat zij die verantwoordelijkheid weer aan kunnen. Ze mogen ook zelf met een voorstel komen om het probleem op te lossen.

Hoe weet ik of mijn kind geschikt is voor het Dalton?

Daltonleerlingen worden niet "zelfstandig en samenwerkend" geboren, althans: we komen ze zo niet vaak tegen! Iedereen die het leuk en belangrijk vindt om dingen zelf te weten en zelf te kunnen zal de motivatie en het doorzettingsvermogen meebrengen voor onze school. We leren leerlingen om geleidelijk met steeds meer vrijheid en eigen verantwoordelijkheid om te gaan. Zelfstandig, maar ook samen met anderen. We laten leerlingen die daarin achterblijven niet "zwemmen". 

Welke rol speelt het schoolgebouw?

Architect R.D. Bleeker - bouwer van ruim 60 scholen - kreeg begin jaren "60 de opdracht om een schoolgebouw te ontwerpen dat recht deed aan het Daltononderwijs. Elke gang in de drie vleugels van het gebouw kreeg daarom tegenover de lokalen "nissen". In deze kleine kamertjes kunnen leerlingen zelfstandig of in groepjes werken, examens afgenomen of gesprekken gevoerd worden. Flexibel inzetbare werkruimtes dus, een ideale aanvulling op de leslokalen. De nissen en lokalen zijn van glaswanden voorzien, zodat iedereen elkaar kan zien, wat de sociale controle bevordert.

Het gebouw is sinds 1968 telkens aan de eisen van de tijd en het onderwijs aangepast. Denk hierbij ook aan onze ICT-faciliteiten in de lokalen (bijna alle lokalen hebben nu een computer en beamer), in de computerlokalen en de mediatheek, die in 2007 geopend werd. Leerlingen kunnen hun computerwerkplekken via de schoolsite boeken.